Elinizde sihirli bir değnek olsaydı ve şirketinizin verimliliğini tek bir hamleyle %40 oranında artırabilseydiniz, bunu yapar mıydınız? Çoğu yönetici bu soruya tartışmasız “Evet” derken yeni yazılımlar, daha hızlı bilgisayarlar veya daha uzun çalışma saatleri hayal eder. Oysa çözüm, cebimizdeki en kıymetli sermayeyi nasıl harcadığımızda gizli, oda: Odak
Bugün, modern ofislerin ve uzaktan çalışma kültürünün en sinsi düşmanını, yani “Context Switching” (Bağlam Değiştirme) gerçeğine bakacağız beraber
Zihinsel Enflasyon: Odaklanmanın Bedeli
Bir çalışan gün içinde konsantre çalışırken gelen “acil” bir bildirimle bölünürse, sadece o 30 saniyeyi kaybetmez. Bilimsel veriler, durumun çok daha vahim olduğunu gösteriyor aslında.
University of California, Irvine profesörü Gloria Mark’ın araştırmasına göre, bir çalışan kesintiye uğradıktan sonra orijinal görevine “tam kapasiteyle” dönmesi ortalama 23 dakika 15 saniye sürüyor. Bu, sadece bir zaman kaybı değil; aynı zamanda zihinsel bir vergidir.
“Aynı anda her yerde olmaya çalışmak, hiçbir yerde olmamaktır.”
— Ray Dalio, Principles
Bilgisayar Biliminden Biyolojiye: “Süreç Kalıntısı”
Bilgisayarlarda işlemci, bir görevden diğerine geçerken eski görevin verilerini “cache”den temizler ve yenisini yükler. İnsan beyni ise bu kadar temiz bir geçiş yapamaz. Buna “Attention Residue” (Dikkat Kalıntısı) adı veriliyor.
A görevini bırakıp B görevine geçtiğinizde, beyninizin bir kısmı hala A görevindeki açık döngüleri (open loops) çözmeye çalışır. Sonuç olarak, yeni başladığınız işte asla %100 kapasiteyle bulunamazsınız. Zihniniz, bir önceki toplantının stresini veya yarım kalan e-postanın endişesini yeni işinize taşır.
Gerald Weinberg’in Acı Reçetesi
Bilgisayar bilimci Gerald Weinberg, eş zamanlı projelerin maliyetini matematiksel bir tabloyla açıklar. Bu tablo, şirket sahipleri ve yöneticiler için bir uyarı niteliğindedir:
- Tek bir projeye odaklanma: %100 verim.
- İki proje arasında gidip gelme: Her projeye %40 pay, %20 bağlam değiştirme kaybı.
- Üç proje arasında gidip gelme: Her projeye %20 pay, %40 bağlam değiştirme kaybı.
Beş farklı proje arasında bölünen bir zihin, zamanının %75’ini sadece geçiş yapmaya harcar. Bu, şirketlerin çalışanlarına “hiçbir şey yapmamaları için” maaş ödediği gizli bir kara deliktir.
Soğuyan Bir Jet Motoru
Context switching’i anlamak için kendinizi bir jet pilotu gibi düşünün. Derin çalışma (Deep Work) moduna girmek, uçağın yerden havalanıp 30.000 feet irtifaya ulaşması gibidir. Burası, sürtünmenin en az, hızın en yüksek olduğu yerdir.
Her gelen telefon, her anlık mesaj veya “Sadece bir sorum var” diyen iş arkadaşı, uçağınızı piste iniş yapmaya zorlar. İşinize geri dönmek istediğinizde, motoru tekrar çalıştırmalı ve o irtifaya çıkmak için tekrar binlerce litre yakıt (zihinsel enerji) harcamalısınız. Günde 10 kez iniş-kalkış yapan bir uçağın menzili ne kadar kısalırsa, gün içinde 10 kez odağı bölünen bir profesyonelin üretkenliği de o kadar düşer.
Şirketlerde “Zihinsel Likidite” Krizi
Finans dünyasında likidite, varlıkların ne kadar hızlı nakde çevrilebileceğidir. Şirket kültüründe ise “zihinsel likidite”, ekibinizin ne kadar hızlı ve kaliteli çözüm üretebildiğidir. Sürekli toplantılarla delik deşik edilmiş bir takvim, şirketin en büyük sermayesini dondurur.
Bir yönetici için saatlik bölünen bir gün normaldir; ancak bir yazılımcı, yazar veya analist için günün ortasındaki 30 dakikalık bir toplantı, tüm öğleden sonrasını çöpe atmak demektir.
Çözüm: Zihinsel Hijyen
Peki, bu görünmez maliyeti nasıl geri alabiliriz?
- Time Blocking (Zaman Bloklama): E-postaları kontrol etmek veya küçük görevleri halletmek için günün belirli saatlerini “kümeleyin” (batching).
- Toplantısız Günler: Haftada en az bir günü “Deep Work” günü ilan ederek, çalışanların 30.000 feet’te kalmasını sağlayın.
- Asenkron İletişim Kültürü: “Anında cevap” baskısını ortadan kaldırın. Acil olmayan konuların anlık mesaj yerine dokümantasyon üzerinden ilerlemesini teşvik edin.
Geleceğin En Büyük Lüksü
Gelecekte en zengin şirketler en çok teknolojiye sahip olanlar değil, çalışanlarının odağını en iyi koruyabilenler olacak. Context switching, geri alınamaz bir maliyettir çünkü zamanın aksine, tükenen zihinsel enerji o gün geri gelmez.
Ekibinizin odağını korumak, sadece bir verimlilik stratejisi değil, bir liderlik borcudur.
Hakan Müştak @2026
Bir yanıt yazın